De Sleutel Logo
maandag 10 oktober 2011 11:28

Tips voor preventie uit het schoolonderzoek in Brugge

affiche_kleiner

In opdracht van de Stad Brugge voerden wij in 2009-2010 voor de vijfde maal een onderzoek uit naar het gebruik van legale en illegale middelen bij schoolgaande jongeren in Brugge.

Onderzoeker Geert Lombaert draagt hiermee bij tot een meer solide basis voor drugpreventie. Het is niet alleen voer voor werkgroepen, maar ook voor fundamentele change agents zoals ouders, vrienden, jeugdleiders, trainers en niet in het minst leerkrachten.

In Brugge zijn de preventiedienst en de actoren van de werkgroep onderwijs hier al mee bezig. Dit artikel wil daarin meehelpen. Researchers en praktijkmensen zijn samen op zoek naar evidentie om te leren hoe onze preventie kan verbeteren. Zo dragen we bij tot de nood om evidence based te werken, een term die de laatste jaren veel gebruikt wordt. En tegelijk is het ook echt actie-onderzoek.

Beginleeftijd

Onderzoek: Op 13 jaar heeft 25% van de 12-18 jarige jongeren al gerookt en 57% alcohol gedronken. Er is een duidelijke samenhang tussen het gebruik van één middel en een ander.

Preventie: Het blijft een belangrijke concrete doelstelling om de beginleeftijd zo veel mogelijk uit te stellen. Dat heeft een effect op het algemene druggebruik onder de bevolking, want hoe vroeger je begint, hoe meer kans om veel en lang te blijven drinken of roken. Dus moet schoolgebonden preventie in de lagere school geïntegreerd worden, om nadien aan te sluiten op de programma’s in de middelbare school. 

Druggebruik en lifestyle

Onderzoek: De motieven voor gebruik van alcohol en andere drugs zijn vooral omdat het lekker is, voor het plezierige effect, uit nieuwsgierigheid, omdat het bij het uitgaan hoort.

Preventie: Gebruik van drugs, ook cannabis, is voor jongeren onderdeel van een lifestyle, een leefstijl. Niet de leefstijl van de meerderheid, maar wel een leefstijl die als gewoon en normaal wordt beschouwd, niet marginaal.  Dat is het uitgangspunt voor gesprekken tussen en met deze tieners over drugs. Het legt ook een verband met de sociale norm over roken, drinken en ander druggebruik.

Dat druggebruik hoort bij een lifestyle betekent dat ook het druggebruik-patroon kan veranderen door een veranderende leefstijl. Preventie moet zich dus niet enkel richten op druggebruik zelf. Dat vinden we terug in programma’s over sociale vaardigheden.

schema_factoren_onderzoekSchema: Risico- en protectieve factoren naar belangrijkheid

Het onderzoek van Geert Lombaert legt bloot hoe sterk de invloed is van bepaalde factoren. De grootte van het lettertype drukt het belang van de factor uit. Dat zet ons meteen aan het denken, want het blijkt soms het omgekeerde te zijn van wat we denken! Beschikbaarheid van geld heeft nauwelijks invloed, net als het onderwijsnet, de locatie van de school of de onderwijsvorm (zoals ASO, TSO, BSO).

Afkeuring door vrienden

Onderzoek: Hier heeft het onderzoek een heel duidelijk verband aangetoond. Voor alle producten – met uitzondering van slaap- en kalmeermiddelen - is afkeuring door vrienden een beschermende factor.

Preventie: Dit houdt in voor preventie dat het innemen van een standpunt over legale en illegale drugs en de ruimte krijgen om dat te verwoorden, kunnen bijdragen tot minder druggebruik. Je mag als ouder of leerkracht niet te snel denken dat gesprekken over drugs toch niets uithalen. Discussielessen op school, gesprekken thuis en debatten in de jeugdbeweging kunnen een klimaat scheppen waarin de goed- of afkeuring kan ingeschat worden. Let er wel op dat het hier gaat om perceptie van afkeuring, en die gaat niet alleen uit van wat de ander zegt, maar ook van wat je veronderstelt dat de ander vindt. 

   

Jonge scholieren overschatten vaak de cijfers van 18-jarigen die dronken worden, cannabis roken of andere illegale drugs gebruiken. 

                             

schoolonderzoek_2web                                                          

Gebruik door vrienden

Onderzoek: Gebruik door vrienden is voor alle producten een duidelijke risicofactor voor druggebruik.

Preventie: Het kaderstukje in dit artikel legt het verschil uit tussen samenhang en oorzakelijk verband. Betreffende de risicofactor gebruik door vrienden wordt daarin heel courant een foute redenering gemaakt. Deze risicofactor vertaalt zich in de praktijk niet in het overtuigende gedrag van slechte vrienden die de jongere zouden aanzetten om drugs te gebruiken. Het gaat veeleer om een sociale norm: de jongere gaat het gedrag vertonen dat zijn vrienden vertonen (of dat hij veronderstelt dat ze vertonen).

Lifeskills lessen die specifiek op dit fenomeen willen ingaan, moeten zich dan ook niet toespitsen op weigertechnieken, maar op groepsdynamiek: wat gebeurt er als ik bij een groep wil horen. Ook lessen van het hoofdstukje kritisch denken zijn op zijn plaats: jonge scholieren overschatten vaak de cijfers van 18-jarigen die dronken worden, cannabis roken of andere illegale drugs gebruiken. 

Afkeuring en gebruik door ouders

Onderzoek: Ook hier is het verband sterk: afkeuring is een beschermende factor en gebruik door de ouders vormt een risicofactor voor gebruik. Het gaat dan vooral over legale drugs. De samenhang is voor cannabis minder uitgesproken en is er voor andere illegale drugs hoegenaamd niet.

Preventie: De socio-culturele sector, instellingen voor welzijns- en gezondheidszorg, maar ook de bedrijven die een beleid willen voeren omtrent roken, alcohol of andere drugs, kunnen hier een relevante rol spelen. Afkeuring van druggebruik wordt door ouders soms ondergewaardeerd omdat ze het effect ervan betwijfelen. Voorlichters en trainers kunnen ouders het verschil duidelijk maken of laten ervaren tussen perceptie van afkeuring en het opgeheven vingertje als versteende uitdrukking.

Verder bevestigt dit resultaat de voorbeeldfunctie van ouders. Zeker voor wat betreft gebruik van alcohol en slaap- of kalmeermiddelen mag dit in stedelijke, gemeentelijke of provinciale campagnes wel in de kijker worden gesteld. Dat zijn bij uitstek producten die vader of moeder in een heel gewoon geworden patroon gebruiken, zonder over een voorbeeldfunctie na te denken.

Sociale norm

Onderzoek: We wilden nagaan of de normerende invloed van vrienden en ouders op reëel of verondersteld gedrag is gebaseerd. Het onderzoek toont duidelijk aan dat leerlingen het aantal achttienjarigen dat legale of illegale drugs gebruikt, overschatten. Hoe groter de overschatting, hoe meer risico je loopt om zelf die drug ook te gebruiken.

Preventie: In de les over kritisch denken is het goed om de volgende eenvoudige vragen te stellen: hoeveel jongeren van 18 jaar denk je dat er elke week dronken zijn, elke dag een sigaret roken, elke dag een joint roken? Laat de antwoorden opschrijven en vergelijk ze nadien met de cijfers die de realiteit weergeven. (Kijk best eerst na welke cijfers je hebt om de leeftijdsgroep precies te bepalen.) Met een groep die zelf ongeveer deze leeftijd heeft kun je hen eerst de vragen voor zichzelf individueel laten beantwoorden (rook je elke dag een joint – ja/neen). Dan vergelijk je nadien hun antwoorden met hun inschattingen over de groep. Daarvoor moet de groep wel groot genoeg zijn om anonimiteit te waarborgen.

De invloed van sociale norm gaat verder dan kennis over statistische gegevens: ook de mening van anderen over drugs wordt vaak verkeerd ingeschat, en het eigen druggebruik wordt daardoor beïnvloed.

2010Nijlen5    2010Nijlen16

Inschatten van risico's en het bespreken van deze risico's met medeleerlingen
Sleutelspel, Gemeentelijke Technische School, Nijlen, 2010

Reageer: Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.  
 

Inschrijven E-zine

Invalid Input

Agenda

Februari
  • 5
    08:45 Trainingsdag Unplugged te Turnhout

    Trainingsdag Unplugged te Turnhout (van 8u45 - 16u)

September
  • 13
    10:00 Zee-zeildag 2015

    Op zondag 13 september kan u opnieuw deelnemen aan de Zee-zeildag ten voordele van De Sleutel.

    Lees meer

    Link naar website o.m. met reacties van deelnemers van vorige edities.

  • 20
    10:00 Sportevenement voor cliënten en familie in de Nekker te Mechelen

    Familiedag waarmee we tonen hoe we binnen De Sleutel sport gebruiken als hefboom voor reïntegratie

    Demonstratie en disseminatie-evenement in de Nekker te Mechelen

    Lees meer

  • Volledige agenda